İktisatçı ekonomist Mahfi Eğilmez blokunda ABD Başkanı Donald Trump’ın 2025 yılı Nisan başlarında, öteden beri aslında dikkate almadığı DTÖ’yü bir yana itip gümrük vergilerini artırarak kendi durumunu düzeltmek için ticaret ortaklarını fakirleştiren bir siyaset uyguladığını yazdı. Başta Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek olmak üzere birtakım çevrelerce Türkiye’nin de içinde olduğu 185 ülkeye uygulanan gümrük vergileri ülke ticaretine ”avantaj” sağlarken Mahfi Eğilmez mevzuyu tüm detayları ile kaleme aldı.
Onlarca kitabı bulunan Türkiye’nin en kıymetli ekonomistlerinden Eğilmez’in bu hafta yayımladığı ”Komşuyu Fakirleştirme Politikası” yazısında ABD için ”2025 yılı Nisan başlarında, öteden beri esasen dikkate almadığı DTÖ’yü güzelce bir yana iterek, gümrük vergilerini artırmak suretiyle kendi durumunu düzeltmek için komşuyu fakirleştirme siyasetini tam manasıyla tekrar yürürlüğe koydu. Böylelikle ABD, Bretton Woods’da bir manada önderlik ettiği işbirliği sistemini bozmuş oldu” sözlerini kullandı.
‘KUR SİLAHI…’
”Ticaret savaşları bir müddettir döviz kurları üzerinden yürütülüyordu. ABD’nin gümrük vergilerini artırmasıyla bu savaşlar merkantilist devirdeki yaygınlığına yanlışsız süratle ilerlemeye başladı” diyen Eğilmez yazısında ayrıyeten şu sözlere yer verdi:
”İlk sefer Adam Smith tarafından Ulusların Zenginliği isimli kitabında merkantilist iktisat siyasetinin eleştirisi olarak gündeme getirilmiştir. 15’inci yüzyıl ortalarından 19’uncu yüzyıl ortalarına kadar geçen uzun periyotta bir yandan emperyalist fetihlerle uzak ülkelerden pahalı madenleri alıp ülkeye getirmeyi bir yandan da ithalatı kısıtlayıp, ihracatı artırmayı özendiren merkantilist doktrin bütün Avrupa ülkelerinin o periyotta temel siyaseti olmuştur. Avrupa ülkeleri ithalatı kısıtlayabilmek için gümrük vergileri, kotalar uygulamışlardır. Vakitle bu yaklaşım, ithal ikamesi ismi altında aşağı üst birebir çerçevede lakin daha farklı bir sunum altında uygulanır olmuştur.
Sanayi ihtilali sonrasında bu görüşler yavaş yavaş değiştiyse de korumacılık makul bir seviyede devam etti. Ülkeler, bir mühlet, daha çok bebek sanayi denilen yeni kurdukları sanayi kısımlarındaki üretimi kollamaya yöneldiler. Vakit içinde ödemeler istikrarı ıstırabına giren ülkeler ya ithalat yasaklamalarına yahut gümrük vergilerini artırmaya ya da kur silahını çekerek devalüasyon yoluna başvurmaya ve bu yolla ithalatlarını düşürüp ihracatlarını artırmaya yöneldiler.”
TÜRKİYE’YE UYGULANAN GÜMRÜK VERGİSİ AZ MI?
Ekonomist Mahfi Eğilmez’in ”Komşuyu Fakirleştirme Politikası” yazısında ABD’nin Türkiye’ye karşı uyguladığı gümrük vergisine de değindi. ABD’nin 185 ülkeye karşı uyguladığı gümrük vergileri yüzde 10 ila 50 ortasında bedellerde bulunurken Türkiye’ye uygulnan yüzde 10 kimi çevrelerce müjde olarak görülmüştü. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, ise ABD’nin ek gümrük tarifelerine ait, “Zayıf global büyüme, ihracatımız üzerinde risk oluştururken ülkemizin görece düşük tarife oranı kimi kesimlerde mukayeseli avantaj sağlayabilecektir” sözünü kullandı.
Eğilmez yazısının ilgili kısmında Türkiye’ye uygulanan gümrük vergisi oranına dikkat çekerek şu sözleri kullandı:
”Trump idaresinin gümrük vergilerini hesaplamakta kullandığı formül, her ne kadar öbür ülkelerin uyguladığı vergilerle kontaklı bir hesaba dayandığı öne sürülse de, büsbütün ABD’nin o ülkelere karşı verdiği dış ticaret açığına dayanıyor. Formülü kolaylaştırılmış olarak şöylece yazabiliriz:
Uygulanacak Gümrük Vergisi = [(İlgili Ülkeye İhracat – İlgili Ülkeden İthalat) / (İlgili Ülkeden İthalat)] / 2
ABD’nin AB ile dış ticaret bilgilerini (2024) denklemde yerlerine koyalım (milyar USD):
AB Ülkelerine Uygulanacak Gümrük Vergisi = [(370,2 – 605,8) / 605,8] / 2 = 0,195 = % 19,5
Buradan giderek AB’ye yüzde 20 gümrük vergisi getiriliyor. Bununla birlikte birtakım ülkeler için getirilen gümrük vergisi oranlarında bu hesaplamaya da sadık kalınmayarak hür oranlar alınmış bulunuyor.
Aynı hesabı Türkiye’ye uygulanacak olan gümrük vergisi oranını bulmak için yapalım:
Türkiye’ye Uygulanacak Gümrük Vergisi = [(15,3 – 16,7) / 16,7] / 2 = 0,042 = % 4,2
Formüle nazaran Türkiye’ye yüzde 4 oranında gümrük vergisi uygulanması gerekirken standart (asgari) gümrük vergisi yüzde 10 olarak belirlendiği için oran yüzde 10 olarak alınmış bulunuyor.”
